Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği Başkanı Reşit Kaya ile son günlerde fiyatları tavan yapan soğan ve patatesin neden tavan yaptığını ve çiftçinin neden üretimden uzaklaştığını görüştük.
Reşit Kaya sorunun “İthalatta, ihracatta, üretimde Hükümetin planlama yapmadığından ve çiftçiye yeterli destek verilmediğinden ötürü çiftçiyi bitirdiler” ifadesini kullandı.
Reşit Kaya, “Üretim maliyetinde Türkiye ile rakip ülkeler uçurum her gün büyümektedir. Özbekistan, İran ve Mısır’da soğan ve patates maliyeti 4-5 lira, bizde ise 15 liranın üzerine çıkmıştır. İşçi maliyetleri bu ülkelerin üç katı, mazot, gübre destekleri bu ülkelerde destek yüksektir. Biz 15 liraya soğan üretirken 2 veya 5 liradan satmak zorunda kalıyoruz” dedi.
Reşit Kaya “Ayrıca TMO’nun piyasaya müdahale yetkileri güçlendirilerek, ürün alım sistemi oluşturulmalıdır. Son olarak tarım sigortaları primleri daha yüksek oranda devlet tarafından sübvanse edilmeli, doğal afetlerde üreticiye, hızlı ve yeterli tazminat ödenmesi sağlanmalıdır” dedi.
Reşit Kaya (Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği Başkanı)
Soğanı 17 Liraya Üretiyor ve 5-6 Liraya Satmak Zorunda Kalıyoruz!
Şu anda soğan üretimi Hatay’da bitti ve Bursa, Amasya bölgesinde var. Erkenci soğan üretimi bir hafta sonra bitecektir. Ağustos ayının ortasında kışlığın erkenci çeşidi çıkacaktır.
Soğan üreticilerin yüzde otuzu mesleği bıraktılar. Soğan üreticileri sekiz yıldır aşırı zarardan ötürü soğan üretiminden uzaklaştılar, başka işe yöneldiler. Biz de girdiler yüksek olduğundan Mısır, Azerbaycan, İran gibi ülkelerle rekabet etme şansımız ortadan kalktı. Onlar üç Tl’ye üretiyorlar, dört TL satıyorlar para kazanıyorlar. Biz soğanı sekiz yıldır 17 liraya mal edip, bunu 5-6 liraya satmak zorunda kalıyoruz. Yurtdışına ihracat zaten yapamıyoruz. Bizim devletten beklentimiz: Başta işçi, mazot, gübre, ilaç gibi girdilerin KDV ve ÖTV kaldırmasını istiyoruz. Biz 2.5 milyon soğan üretiyoruz, bunun 1.5 milyonu ülkemizde tüketiyoruz, bizim her yıl 1 milyon soğanın ihracata gitmesi gerekiyor. Bu mal ihracata gitmez ise çöpe dökülüyor. Eskiden Rusya, Irak pazarımız vardı, bunları kayıp ettik. Soğan üreticisinin, Türkiye’de yüzde yetmişi Hatay ve özellikle Dörtyol ilçemizdedir. 17 Liraya mal olan soğanı en az 20 liraya satmalıyız ki, üretimi sürdürelim. Bu haliyle üretimi sürdüremeyiz ve başka ülkelere gitmek zorunda kalacağız! Soğan ithalatı başladı, Türk çiftçisi değil, İran, Azerbaycan kazanmaktadır. Soğanda artık dışa bağımlı bir ülke olduk. Bakın yıl, yıl ihracata gönderilen soğan: 2020 12 bin ton, 2021 20 bin ton, 2025 95 bin ton göndermişiz ve diğer kalanları çöpe dökmüşüz. Küçücük bir mahallenin tüketeceği soğanı ihracata göndermişiz.
Sekiz Yıl İçinde Üreticilerin Yüzde Otuzu Mesleği Bıraktılar!
Bu sekiz yıl içinde soğan üreticileri yüzde otuzu soğan üretiminden vazgeçtiler. Bu sürede ellerindeki birikimlerini de satmak zorunda kaldılar. Tabi üretici ile birlikte traktör firmaları, takım, taklavat firmaları, bunlarda çiftçiye satamaz duruma geldiler. Biz sekiz yıldır soğandan para kazanamıyoruz. Hükümetin bize verdiği destekler cılız, bize rakip olan ülkelerle aramızda kilo başına 12 lira fark vardır. Bu alanda üç büyük devasa firması vardı, onlarda bitti. Bizde artık Afrika ülkelerinde üretim yaparak, Rusya’ya mal göndermeye çalışacağız. Üretimde kayıp ettiğimiz bir çiftçi savaşta yitirdiğimiz asker kadar kıymetlidir. Bu alandan Türk çiftçisi çekilirse, dışa bağımlı bir ülke olursan, onlarda fiyatları yükseltecektir. Yani önümüze ne konulursa onu yiyeceğiz. Bizim üreticilerin yüzde doksan dokuzun ziraat bankalarına borcu vardır, hiç değilse devlete borçlu çiftçilere bir ödeme şansı tanınsın. Devlet kendi alacağı için dış pazarda yardımcı olsun, girdileri düşürsün ya da üretmeyin desin. Acil olarak, devlet mazot, gübre, elektrik gibi ürünlerin KDV, ÖTV sini bizden almasın. Biz çalışarak batanız, bu sadece Türkiye’de görülmektedir. Ben 50 bin ton soğan üretirken, bu gün 12-13 bin tona düştüm. Üç ülkeden gelen soğan ithalatı kayıtsız geliyor ve yarın bu soğan tekrar 6 liraya düşebilir.
Devlet Başta Üretimde Planlama Yapmalıdır.
Devlet üretimde planlama yapmalıdır. Üretimde ülkemizde ne kadar üretilmeli, ne kadar tüketim yapılacağını bize bildirmesi gerekir. Yine ihracatta, İthalatta planlı olması gerekir. Plansız üretim üreticinin sonunu getirmektedir. Bu sene soğan para edince gelecek yıl üç katını ekiyoruz. Üç katını ektiğimiz zaman bu çöpe gidiyor. Planlı üretim ve tarım politikası bizde yoktur. 2.5 milyon ton soğan üretiyoruz, bunun 1.5 milyonu tüketiliyor, geri kalanını ise çöpe döküyoruz. Bu üretimin planlama yapılmadığı yüzündendir.
HÜSEYİN GÜLER
HATAY
